مشارکت فعال مردم در اجرای احکام، رکن اصلی حکمرانی مردم‌سالارانه دینی است
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در سلسله نشست‌های همایش مکتب امام مجاهد(ره)، بر ضرورت تفکیک مفهوم حکمرانی از حکومت تأکید کرد. وی با اشاره به اینکه در نظام اسلامی، انسان خلیفه خدا و محور حکمرانی، خداوند است، اظهار کرد مشارکت مردم در قالب شوراها، مشاوره و امر به معروف، ابزاری حیاتی برای تبدیل جامعه به جامعه‌ای متقی و متعالی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۲۵ شهریور ماه در نشست علمی«نقش مردم (سازوکار مشارکت) در نظام حکمرانی دینی» از سلسله نشست‌های همایش بین‌المللی مکتب امام مجاهد شهید(تبیین اندیشه، سیره و حکمرانی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدس‌الله‌نفسه‌الزکیه)) که از سوی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد با بیان اینکه وقتی سخن از حکمرانی است از حکومت متفاوت است، گفت: حکومت یعنی یک هیئت حاکمه جامعه را تدبیر و اداره و با کمک بخش خصوصی تلاش دارد تا امور مردم را مدیریت کند اما حکمرانی جریانی است که از اواخر قرن بیستم مطرح شد و آن نگاه از بالا به پایین را ندارد یعنی باید به عموم افراد جامعه و ذینفعان سهمی در اداره جامعه داده شود.
بهجت‌پور بیان کرد: بعدها در تعریف حکمرانی گفته شد که مهم بخش عمومی جامعه است و بخش خصوصی و دولت باید خود را با عموم مردم هماهنگ کنند؛ برای اینکه این گام به نتیجه برسد ارزش‌های عمومی را بحث کردند و گفتند که این ارزش‌ها باید معیار قرار بگیرد مثلا در لیبرالیسم، مسئله آزادی افراد است تا منافع خود را تأمین کنند و دولت باید در خدمت آزادی مردم باشد و نباید بر آن قید بزند مگر اینکه این آزادی باعث ضرر به دیگران شود.
این مفسر قرآن با بیان اینکه فردگرایی و سرمایه‌داری از تبعات این نوع نگاه یعنی لیبرالیسم بوده است، تصریح کرد: در اینجا پرسش‌هایی مانند اینکه آیا می‌توان روابط آزاد جنسی و اقتصادی بی حد و مرز و آزادی تبلیغ ضد خدا را در جامعه اسلامی پذیرفت؟ این نگاه بنیادی در تفاوت بین مکاتب مادی بشری با اسلامی مشهود است.
رئیس مرکز تخصصی تفسیر تنزیلی تمهید، اضافه کرد: خداوند فرموده است ارزش عمومی توحید است و آن چیزی که خدا وضع کرده است و بایدها و نبایدهای آن را هم برای جامعه بیان کرده است؛ همین ارزش‌ها فاصله با دموکراسی فعلی ایجاد می‌کند زیرا در مردم‌سالاری دینی ارزش اصلی و عموومی تحقق اراده الهی است.
جایگاه خدا در حکمرانی اسلامی
وی ادامه داد: در حکمرانی مرسوم دنیا مردم خود را به جای خدا نشانده و خدا را بازنشسته می‌کنند در حالی که در حکمرانی اسلامی، محور، خداوند است هرچند مقام انسان عالی باشد. انسان خلیفه خداست و باید رنگ الهی به خود بگیرد و به اندازه‌ای که بتواند ارزش الهی را در خود متبلور کند به همان میزان ارزش جانشینی به او می‌دهند.
بهجت‌پور با بیان اینکه خواسته‌های فطری و طبیعی بشر می‌تواند ارزش تولید کند، ادامه داد: اگر این ارزش‌ها را دقیقا بر پایه فطرت بنا و تنظیم درستی بین آنان برقرار کنیم خواهند توانست منشا تولید ارزش‌های عمومی باشند بنابراین ارزش‌های برآمده از خدا و مشترک فطری بین بشر می‌تواند محور حکمرانی در همه دنیا باشد.
این مفسر قرآن کریم اظهار کرد: دستگاه دین دنبال این است که حکمرانی، حکمرانی عمومی باشد و شاهد مثال‌هایی در قرآن هم وجود دارد؛ قرآن به ما نشان می‌دهد که شاکله اصلی جامعه باید بر پایه متقین بنا شود یعنی جامعه‌ای، مردم‌سالار است که عموم مردم، متقی باشند. قرآن برخی خطابات نسبت به عدم ظلم به یکدیگر، داشتن رابطه جنسی سالم، پایبندی به عقود و عهدها را با تعابیری چون ایها الناس و امثال آن بیان کرده است.
وی تاکید کرد: حکمرانی قرآنی به معنای این نیست که حکمرانی مردم‌پایه را کنار بزنیم بلکه بر آن قید می‌زنیم یعنی برخی خطابات متوجه عموم مردم، برخی متوجه عالمان جامعه و برخی متوجه کسانی است که توحیدباور هستند و برخی هم خطاب به مؤمنین و متقین است و این گروه‌ها باید از همدیگر تفکیک شوند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه قرآن فرموده است که باید دست و انگشت سارق و سارقه را قطع کنید، افزود: قرآن این خطاب را متوجه پیامبر(ص) نکرده است بلک از جامعه اسلامی خواسته است این حکم را پیاده کنند یا اگر کسی ارتباط جنسی نادرست داشت باید صد تازیانه زده شود؛ مخاطب دستور به جهاد و مقابله با ربا هم خطاب به عموم مؤمنان است.
نقش مردم در مشروعیت نظام
بهجت‌پور تأکید کرد: با این نگاه، قائد شهید معتقد بود که مشروعیت حکومت برگرفته از مردم است و این برداشت ایشان از همین خطابات بوده است و دولت‌ها نقش نمایاننده اراده عمومی هستند و این حکمرانی مردم‌سالارانه دینی است.
وی افزود: مشارکت مردم از نگاه قرآن فقط در اطاعت نیست بلکه باید در اجرای احکام اسلامی نقش داشته باشند و البته اطاعت هم وجود دارد تا نظام امت و امامت شکل بگیرد. اینکه دولت و مجلس و حتی رهبری هم با واسطه توسط مردم انتخاب می‌شوند همین مشارکت مردم در حکمرانی است.
رئیس مرکز تخصصی تفسیر تنزیلی تمهید در پایان گفت: وقتی سخن از مشاوره، شورا و امر به معروف و نهی از منکر است یعنی دخالت بسیار فعالی باید از سوی مردم در ایجاد جامعه صالح و متعالی وجود داشته باشد یعنی امر به معروف و نهی از منکر و مشورت و … همه ابزاری برای ایجاد یک جامعه متعالی است.
